فرم درخواست کمک مالی

آخرین اخبار
رادیو امید

مجازات شلاق، نشانه بارز شکنجه

رادیو امید | 10:22 - 07.03.2018

شکنجه یکی از بارزترین موارد نقض حقوق بشر است که کرامت و شان انسانی را خدشه دار میکند و اقدامات بین المللی  متعددی برای مبارزه و حذف آن  تاکنون صورت گرفته است. وضع و تصویب اسناد و معاهدات حقوق بشری از جمله این اقدامات به شمار می‌آید. در این میان، کنوانسیون منع شکنجه و سایر رفتارها  و مجازات‌های ظالمانه، غیر انسانی و تحقیر آمیز ( ۱۹۸۴)(که با عنوان کنوانسیون منع شکنجه یاد می‌شود )، دارای اهمیت و جایگاه خاصی در نظام حقوق بشر است.

 

 با وجود آنکه ممنوعیت شکنجه و سایر رفتارها و مجازات‌های ظالمانه، غیر انسانی و تحقیر آمیز قبلا در خلال اسناد حقوق بشری مهمی چون اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۸۴ ) ؛ میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی ( ۱۹۶۶) و… مطرح شده و اعلامیه حمایت از همه افراد در مقابل شکنجه و دیگر رفتارها یا مجازات‌های ظالمانه، غیر انسانی و تحقیر آمیز (۱۹۷۵  ) نیز بطور خاص به ممنوعیت شکنجه و سایر رفتارهای غیر انسانی پرداخته بود اما سند حاضر نخستین سند الزام‌آور بین المللی اختصاصی در این خصوص به حساب می آید.

 

شکنجه

بند ۱ ماده۱ کنوانسیون، شکنجه را اینگونه تعریف کرده؛ (به هر عمل عمدی که در اثر آن درد یا رنج شدید جسمی یا روحی علیه شخصی به منظور کسب اطلاعات یا گرفتن اقرار از او یا از شخص ثالث اعمال شود، اطلاق می‌گردد. همچنین تنبیه شخصی به خاطر عملی که وی یا شخص ثالثی انجام داده یا احتمال انجام آن می‌رود یا تهدید و یا اجبار او یا شخص ثالث، یا تنبیه شخص به هر دلیلی که مبتنی بر هر نوع تبعیض باشد شکنجه تلقی می‌گردد). مطابق این قوانین در صورتی این گونه اعمال رنج آور بدنی یا روحی شکنجه محسوب می‌شود که از جانب مقامات و مسئولان دولتی و یا با تحریک یا رضایت یا سکوت آنها اعمال شده باشد.

عدم پیوستن جمهوری اسلامی به کنوانسیون منع شکنجه

متن کنوانسیون منع شکنجه (۱۹۸۴ ) در سال ۱۳۸۲ به صورت طرح قانونی که به امضای تعداد قابل توجهی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی رسیده بود، طی ماده واحده‌ای به شرح زیر و بدون هیچ حق شرطی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید: ( به دولت جمهوری اسلامی ایران اجازه داده می‌شود به کنوانسیون منع شکنجه و سایر رفتارها یا مجازات‌های ظالمانه، غیر انسانی و تحقیر آمیز، مشتمل بر یک مقدمه و سی و سه ماده مصوب نوزدهم آذر ماه ۱۳۶۶ملحق و اسناد مربوطه را تودیع نماید).

 

گرچه کنوانسیون مزبور به صورت لایحه از سوی دولت تقدیم مجلس نشده بود ولی طبق نامه معاون اول رئیس جمهور به معاونت حقوقی و امور مجلس رئیس جمهور موافقت هیأت وزیران با طرح مزبور در مورخه ۲۸/۲/۱۳۸۱ اعلام شده بود و معاونت حقوقی و امور مجلس رئیس جمهور هم به عنوان نماینده دولت تعیین شد. اما شورای نگهبان مورخ ۲۷/۵/۸۲ به شرح زیر در خصوص این طرح اظهار نظر نموده است:

(الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به این کنوانسیون در قالب طرح، ارایه شد که در موارد متعدد منجمله بند ۱ماده ۲، بند ۱ماده ۱۰، ماده ۱۱، بند ۷ ماده ۱۷، بند ۵ ماده ۱۸ و ماده ۳۰ باعث افزایش هزینه عمومی است که طریق جبران آن مشخص نشده است لذا از این جهت مغایر اصل ۷۵ قانون اساسی شناخته شد).

مجلس شورای اسلامی در جهت رفع ایراد شورای نگهبان اصلاح مختصری در مصوبه اش یه عمل آورد و ماده واحده الحاقی به کنوانسیون را مجددا تصویب کرد ولی شورای نگهبان اصلاح به عمل آمده را  رافع اشکال ندانست و با این وصف موضوع به مجمع تشخیص مصلحت نظام ارسال شد. دولت جمهوری اسلامی ایران تاکنون به این کنوانسیون نپیوسته است.

هرچند شورای نگهبان مصوبه مجس را از این جهت که به صورت طرح بوده  و بار مالی دارد، مغایر اصل ۷۵قانون اساسی تشخیص داده و آن را تأیید نکرده و از بررسی و ذکر مواردی که با موازین اسلامی انطباق ندارند، خودداری کرده اما به نظر می‌رسد عمده تعارض‌ها و مشکلات از جنبه اخیر مربوط به ماده ۱۶ کنوانسیون در خصوص تسری حکم ممنوعیت شکنجه به مجازات‌ها و همچنین پذیرش صلاحیت رسیدگی توسط کمیته حقوق بشر ( ماده ۲۰) برمی‌گردد.

 

مجازات شلاق، نشانه بارز شکنجه

در مورد شکنجه در قانون اساسی ایران تنها دراصل ۳۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی آمده که «هرگونه شکنجه» ممنوع است. اما واقعیت این است که درقوانین حقوقی ایران، هیچ جا اشاره‌ای به مجازات عاملان «شکنجه‌ی روحی» یا «شکنجه سفید» نشده است.

به هر روی به نظر می‌رسد که رژیم حقوقی ایران،عامدانه از پرداختن به تعریف شکنجه‌ سرباز زده است. برای مثال در ماده‌ی ۵۷۸ قانون مجازات اسلامی پیشین، حتی از لفظ «شکنجه» نیز استفاده نشده است و به جای آن نوشته‌اند: اذیت و آزار بدنی.

اما در ماده‌ ۱۶۹ قانون جدید مجازات اسلامی (۱۳۹۲) گرچه از لفظ «شکنجه» استفاده شده است و در ادامه حتی به «اذیت و آزار‌های روحی» متهمان هم اشاره شده؛ اما کماکان ایراد‌ها و کاستی‌های قوانین قبلی دیده میشود؛ به این معنا که اولاً «شکنجه» همانند اسناد بین‌المللی تعریف نمی‌شود. و همچنین، هیچ اشاره مستقیمی به مسئولیت‌های حقوقی-کیفری عاملان شکنجه نمی‌شود.

عدم تعریف شکنجه از سوی جمهوری اسلامی، امری اتفاقی نیست. در واقع این سیاست در راستای شانه خالی کردن از پذیرش مسئولیت‌های حقوقی ماموران ومسئولان امنیتی است. با توجه به این نکته که امتناع غیرقابل پذیرش جمهوری اسلامی را در نپذیرفتن برخی از مهم‌ترین اسناد حقوق بشری را نیز میبینیم.

اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، صریحاً شکنجه را منع می‌کنند و ایران هم جزو امضاکنندگان آنهاست. علاوه بر آن‌ها، اسناد حقوق بشری منطقه‌ای هم هستند که بر ممنوعیت شکنجه تاکید دارند. نظیر منشور آفریقایی حقوق بشر، میثاق آمریکایی حقوق بشر و میثاق اروپایی دفاع از حقوق بشر و آزادی‌های اساسی. اما مهمترین سند در ممنوعیت شکنجه که وظایف و مسوولیت دولت‌ها را در قبال جلوگیری از اعمال شکنجه تعیین می‌کند، میثاق بین‌المللی علیه شکنجه و رفتار و مجازات‌های خشن مصوب ۱۹۸۴ سازمان ملل است که مسوولیت دولت‌ها را در پیشگیری از شکنجه تعیین کرده است. جمهوری اسلامی ایران، جزو معدود کشورهائی است که این میثاق را نپذیرفته است.

در این میان کمپین بین‌المللی حقوق بشر در ایران بر این باور است که  احکام شلاق و قطع دست و نقض الزامات بین‌المللی دولت ایران در مجموع نشانه بارزی از شکنجه دولتی است.

با این توضیحات شلاق شکنجه محسوب می‌شود. تفاونی هم نمی‌کند که با چه الفاضی بیان گردد، یعنی برای گرفتن اطلاعات است یا مجازات. شکنجه کردن، بزرگترین جرم و در ردیف جنایت علیه بشریت است. شکنجه، عملی است ضد شان انسانی و منع شکنجه، حقی است که در هر شرایطی حتی در جنگ‌ها و ناآرامی‌ها باید رعایت شود.

ایران نه تنها از قانونی برای منع شکنجه برخوردار نیست، حتی شدیدترین شکنجه‌ها، از شلاق گرفته تا درآوردن چشم و قطع عضو و سنگسار در آن قانون دارد.

مجمع عمومی سازمان ملل متحد هم در چندین مورد ضمن ابراز نگرانی خود نسبت به نقض مداوم و مکرر حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران، در ارتباط با (شکنجه و رفتار و یا مجازاتهای غیرانسانی و اهانت آمیز، شامل شلاق و قطع عضو)، از دولت جمهوری اسلامی خواسته تا به تعهدات حقوق بشری خود، چه در قوانین و چه در اجرا، به ویژه در خصوص قطع عضو، شلاق، کور کردن و سایر فرم‌های شکنجه و سایررفتارها و مجازات‎های بیرحمانه، غیرانسانی و یا اهانت آمیز احترام بگذارد.

دستیابی به متن انگلیسی  کنوانسیون

Columbia University, Copies of 25 +human Rights Documents, Center For the study of Human Rights, Columbia University, 2001, pp.71-79.

کلید واژه ها